คลื่นทะเลกับธรรมชาติของมหาสมุทร ที่งดงามที่สุดของโลก และเป็นสิ่งที่ผู้คนคุ้นเคยเวลานึกถึงทะเล แต่หลายคนอาจสงสัยว่า “ทำไมทะเลถึงมีคลื่น?”
คำตอบนั้นเกี่ยวข้องกับพลังงานหลายรูปแบบที่เกิดขึ้นทั้งบนพื้นผิวโลกและใต้ท้องทะเล โดยปัจจัยสำคัญที่สุดคือ แรงลม และรองลงมาคือ แรงโน้มถ่วงของดวงจันทร์และดวงอาทิตย์, การเคลื่อนตัวของแผ่นเปลือกโลก, รวมถึง กระแสน้ำในมหาสมุทร บทความนี้จะอธิบายอย่างละเอียดถึงสาเหตุหลักที่ทำให้ทะเลเกิดคลื่น
- ลม ตัวการหลักที่ทำให้เกิดคลื่นทะเล
กว่า 90% ของคลื่นบนผิวน้ำทะเล เกิดจาก “ลม” ที่พัดผ่านผิวน้ำ เมื่อกระแสลมพัด ความเสียดทานระหว่างลมกับผิวน้ำจะผลักผิวน้ำให้เกิดการสั่นไหวเป็นระลอก จากนั้นระลอกเล็ก ๆ จะสะสมพลังงานกลายเป็นระลอกคลื่นใหญ่ขึ้นตามความแรงของลม
ปัจจัยที่ทำให้คลื่นที่เกิดจากลมมีขนาดต่างกัน ได้แก่
ความเร็วของลม: ลมแรง = คลื่นใหญ่ ระยะทางที่ลมพัด หากลมพัดข้ามผืนน้ำไกล คลื่นจะยิ่งสูง ระยะเวลาที่ลมพัด ลมนาน คลื่นใหญ่ ความเสถียรของทิศทางลม ลมมาจากทิศเดียวติดต่อกัน ทำให้เกิดคลื่นที่เป็นระเบียบ
คลื่นจากลมมักเป็นคลื่นที่เราเห็นทั่วไปตามชายหาด และมักเกิดต่อเนื่องไม่หยุดเพราะลมบนโลกเกิดขึ้นตลอดเวลา
- แรงดึงดูดของดวงจันทร์ ทำให้เกิดคลื่นน้ำขึ้นน้ำลง
นอกจากคลื่นผิวน้ำจากลมแล้ว ยังมีคลื่นรูปแบบหนึ่งที่สำคัญคือ คลื่นน้ำขึ้นน้ำลง ซึ่งเกิดจาก แรงโน้มถ่วงของดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ ที่ดึงดูดมวลน้ำในมหาสมุทร ทำให้ระดับน้ำทะเลเปลี่ยนแปลงเป็นรอบ ๆ
เมื่อดวงจันทร์ดึงน้ำในบางพื้นที่ น้ำจะสูงขึ้นเป็น “น้ำขึ้น” ส่วนด้านตรงข้ามโลกจะเกิดน้ำขึ้นเช่นกันเพราะแรงเหวี่ยงของการหมุนรอบตัวเองของโลก นี่เป็นคลื่นขนาดใหญ่ที่ครอบคลุมทั้งมหาสมุทร แม้คลื่นนี้จะไม่ได้ทำให้เกิดคลื่นแตกชายฝั่งโดยตรงเหมือนลม แต่เป็นแรงที่ทำให้ผิวน้ำเคลื่อนตัวและสร้างกระแสน้ำขนาดใหญ่
- แผ่นดินไหวใต้ทะเล ทำให้เกิดคลื่นสึนามิ
คลื่นอีกประเภทหนึ่งคือ สึนามิ ซึ่งไม่เกิดจากลมหรือแรงดึงดูด แต่เกิดจาก **การขยับตัวอย่างรุนแรงของแผ่นเปลือกโลกใต้ทะเล**, การปะทุของภูเขาไฟ หรือแผ่นดินถล่ม เมื่อพื้นทะเลยกตัวขึ้นหรือตัวลงอย่างฉับพลัน มวลน้ำจำนวนมากจะถูกผลักเกิดเป็นคลื่นความเร็วสูงที่สามารถเดินทางได้หลายพันกิโลเมตร
คลื่นสึนามิกำเนิดในทะเลลึกมักต่ำมากมองไม่เห็น แต่เมื่อเข้าใกล้ชายฝั่งซึ่งน้ำตื้นลง คลื่นจะสูงขึ้นอย่างรวดเร็วและสร้างความเสียหายรุนแรง
- กระแสน้ำและความแตกต่างของอุณหภูมิน้ำ
แม้ว่าจะไม่ใช่สาเหตุหลัก แต่ ความแตกต่างของอุณหภูมิและความเค็มของน้ำทะเล รวมถึง กระแสน้ำมหาสมุทร ก็สามารถทำให้เกิดการเคลื่อนตัวของผิวน้ำจนกลายเป็นคลื่นได้เช่นกัน
สนับสนุนโดย เครื่องช่วยฟัง